Badkuipmodel: Hoe het stookseizoen je energieverbruik bepaalt
Je kijkt in januari naar je energieverbruik en schrikt misschien een beetje. Je bent net overgestapt van een cv-ketel naar een warmtepomp, en je ziet dat het elektriciteitsverbruik flink is gestegen. Is er iets mis met de warmtepomp? Waar komt dit hoge verbruik ineens vandaan? Het kan meerdere vragen oproepen. In veel gevallen is er echter een logische en verklaarbare reden die minder technisch is dan je misschien denkt. Een handige manier om dit te begrijpen is via het badkuipmodel: een eenvoudig denkmodel dat inzicht geeft in hoe je energieverbruik zich over het jaar verdeelt.
In deze blog leggen we stap voor stap uit wat het badkuipmodel inhoudt, waarom het stookseizoen zo’n grote invloed heeft op je energieverbruik, en hoe dit verschilt tussen een cv-ketel en een warmtepomp. Daarnaast laten we zien wat je in de praktijk merkt bij een overstap naar een warmtepomp en waarom hogere verbruikscijfers in de winter geen reden tot zorg zijn.
Wat is het badkuipmodel?
De onderstaande figuur laat een voorbeeld zien van het badkuipmodel, gebaseerd op een typisch verloop van het maandelijkse energieverbruik.
Wanneer je naar het verloop van het verbruik kijkt, kun je dit letterlijk interpreteren als een badkuipvorm:
- In de zomer druppelt er nauwelijks water bij: je verbruikt weinig energie omdat de verwarming nauwelijks aan hoeft.
- In de winter staat de kraan helemaal open: je gebruikt veel energie om het huis warm te houden.
- Pas aan het einde zie je hoe vol het bad werkelijk is: uiteindelijk gaat het om het totale verbruik over het jaar, niet om het verbruik per maand.
Het stookseizoen bepaalt je jaarverbruik
In Nederland loopt het stookseizoen grofweg van oktober tot en met maart. In deze maanden is de buitentemperatuur structureel lager dan de gewenste binnentemperatuur en draait de verwarming vrijwel dagelijks.
Wat hierbij vaak wordt onderschat:
- In deze vijf à zes maanden wordt vaak meer dan de helft van het totale jaarverbruik gerealiseerd
- Niet omdat het systeem “harder” werkt, maar omdat het veel uren achter elkaar draait
- Ook op dagen die niet extreem koud aanvoelen
Het badkuipmodel laat zien dat juist deze koudere maanden bepalend is voor de totale energierekening
Waar komen de hogere winterkosten vandaan?
De stijging van energiekosten in de winter is goed te verklaren.
1. Verwarming is een continue energievraag: Warm tapwater gebruiken we kort en piekgericht. Verwarming daarentegen draait uren per dag, weken achter elkaar. Dat maakt ruimteverwarming in verhouding een grotere energieverbruiker in huis in koudere tijden.
2. Hoe kouder het buiten is, hoe groter het warmteverlies: Elke woning verliest warmte via bijvoorbeeld gevels, dak, vloer en ventilatie. Hoe groter het temperatuurverschil tussen binnen en buiten, hoe sneller dat verlies plaatsvindt. De verwarming moet dat continu aanvullen.
3. Efficiëntie verschilt per seizoen: Zowel cv-ketels als warmtepompen leveren in de winter warmte onder zwaardere omstandigheden. Dat betekent niet dat ze slecht werken, maar wel dat er per geleverde kilowattuur warmte meer energie nodig is dan in mildere periodes.
Het badkuipmodel bij een cv-ketel
Bij een traditionele cv-ketel is het effect van het badkuipmodel vaak duidelijk herkenbaar:
- In de zomer is het gasverbruik minimaal
- In de winter stijgt het gasverbruik sterk
En hoe zit dat bij een warmtepomp?
Ook bij een warmtepomp volgt het energieverbruik het badkuipmodel. Het grootste verschil zit niet in wanneer het verbruik plaatsvindt, maar in hoe de warmte wordt opgewekt. Een warmtepomp:
- Haalt warmte uit de buitenlucht
- Gebruikt elektriciteit om die warmte op te waarderen
- Levert meerdere eenheden warmte per eenheid elektriciteit
Hierdoor:
- Is de “badkuip” vaak minder diep
- Verschuift het verbruik van gas naar elektriciteit
Overstappen van gas naar een warmtepomp: wat merk je echt?
Wie overstapt op een warmtepomp merkt vaak dat het gasverbruik flink daalt of zelfs bijna helemaal verdwijnt, afhankelijk van of je bent overgestapt naar een hybride of all-electric warmtepomp. Tegelijkertijd stijgt het elektriciteitsverbruik (in plaats van het gasverbruik), vooral in de wintermaanden. Dit betekent dat je minder afhankelijk wordt van gas, wat kan leiden tot lagere energiekosten en een duurzamere woning.
Een realistisch voorbeeld:
- Een warmtepomp van 4-5kW vermogen neemt ongeveer 1.000 m³ gasverbruik over
- Dat komt overeen met circa 10.000 kWh warmte
- Bij een gemiddeld rendement van 400% heeft de warmtepomp daarvoor ongeveer 2.500 kWh elektriciteit per jaar nodig
Belangrijk om te begrijpen, aan de hand van het uitgelegde badkuipmodel:
- Het grootste deel van die 2.500 kWh wordt verbruikt in koude maanden
- Winterstanden kunnen daardoor hoger lijken dan verwacht
- Dat is normaal gedrag en geen teken van een slecht presterende warmtepomp, de warmtepomp neemt namelijk het verbruik van het gas over
Waarom je maandbedrag toch gelijk blijft
Een vraag die vaak bij woningeigenaren opkomt, is waarom het maandbedrag bij de energieleverancier gelijk blijft, terwijl het verbruik per maand sterk verschilt. Dat komt doordat:
- Energieleveranciers rekenen met een verwacht jaarverbruik
- Dit bedrag wordt verdeeld over 12 gelijke termijnen
- In de zomer betaal je meer dan je verbruikt
- In de winter verbruik je meer dan je betaalt Je spaart als het ware in de zomer voor de hogere warmtevraag in de winter.
Samenvatting
Kortom, je energieverbruik is in de winter hoger omdat je woning simpelweg meer warmte nodig heeft. Het badkuipmodel laat zien dat dit een normaal en voorspelbaar patroon is, zowel bij een cv-ketel als bij een warmtepomp. Wie overstapt op een warmtepomp merkt dat het gasverbruik flink daalt of helemaal verdwijnt, terwijl elektriciteit vooral in koude maanden iets stijgt.
Ben je nog niet overgestapt naar een warmtepomp, maar wil je weten wat dit betekent voor jouw energieverbruik en comfort? Of wil je controleren of je huidige installatie goed presteert? We denken graag met je mee. In een gratis adviesgesprek krijg je inzicht en persoonlijk advies, afgestemd op jouw woning.